Yapay zekâ muayene asistanı (AI scribe) nedir? Hekimler için rehber
Doğan Alpaslan, DocBrain kurucusu · Son güncelleme: · Okuma süresi 8 dakika
Kısa cevap: Yapay zekâ muayene asistanı, muayene konuşmasını dinleyip hekimin notunu taslak olarak yazan yazılımdır. İngilizcede "AI scribe" ya da "AI medical scribe" denir. Ses yazıya dökülür, bir dil modeli konuşmadan klinik bilgiyi çıkarır ve notu hekimin kullandığı formatta hazırlar. Not hekim okuyup onaylamadan kesinleşmez.
Neden ihtiyaç var?
Hekimin günü iki işe bölünüyor: hastayla konuşmak ve bunu kayda geçirmek. Kayıt işi, muayeneden daha uzun sürüyor. Dört branşta 57 hekimin izlendiği bir çalışma bunu ölçtü; ortopedi ve kardiyoloji de bu branşlar arasındaydı. Hekimler hastayla geçirdikleri her saat için klinikte yaklaşık iki saat daha elektronik kayıt ve evrak işiyle uğraştı. Akşamları evde buna 1-2 saat daha eklendi (Sinsky ve ark., Annals of Internal Medicine, 2016).
Not yazmak muayenenin kendisini de bölüyor. Ekrandan not yazan hekim hastanın yüzüne bakamıyor. Not sonraya kalınca da ayrıntılar kayboluyor: hastanın kendi cümlesi, ilacın tam dozu, hastanın "geçen sefer de böyle olmuştu" diye eklediği bilgi.
Yapay zekâ not asistanları bu yükü hekimin üstünden almak için geliştirildi ve geniş ölçekte denendi. The Permanente Medical Group'ta 7.260 hekim bir yılda 2,5 milyon muayenede yapay zekâ not asistanı kullandı. Kazanılan süre 15.791 saat, yani 1.794 iş günü olarak hesaplandı. Hekimlerin yüzde 84'ü hastayla iletişimlerinin iyileştiğini söyledi (AMA özeti, NEJM Catalyst 2025).
Nasıl çalışır? Dört adım
Ayrıntılar üründen ürüne değişse de akış hemen hemen aynıdır.
- Ses yazıya dökülürTelefon ya da bilgisayar muayeneyi kaydeder. Ses tanıma modeli konuşmayı yazıya döker ve hekimle hastayı birbirinden ayırır. İlaç adları ve tıbbi terimler bu adımda yanlış yazılırsa sonraki adımlar da yanlış ilerler.
- Kimlik bilgileri silinirİyi kurulmuş bir sistemde ad, TC kimlik numarası ve telefon bu aşamada metinden silinir. Dil modeline yalnızca klinik içerik gider.
- Dil modeli notu yazarModel konuşmadan şikâyeti, öyküyü, muayene bulgularını, tetkikleri ve planı çıkarır. Notu hekimin seçtiği formatta yazar. Bu SOAP, serbest metin ya da HBYS alanlarının sırası olabilir.
- Hekim okur ve onaylarTaslak hekimin önüne gelir. Hekim düzeltir, onaylar ve kendi sistemine aktarır. Sorumluluk hekimdedir; asistan karar vermez.
Seçerken bakılacak 7 şey
Tanıtım videosunda her ürün iyi görünür. Asıl farkı kendi muayenenizde, kendi hastanızla görürsünüz. Denerken şu yedi soruyu sorun.
01Türkçe tıbbi terimleri doğru yazıyor mu?
Yabancı ürünlerin çoğu İngilizce için eğitilmiş bir ses tanıma modeli kullanır ve Türkçeyi desteklenen diller listesine ekler. Ama bir dili desteklemek, o dilde doğru yazmak demek değil. Biz 21 ses tanıma modelini kendi hazırladığımız Türkçe muayene metniyle test ettik. Whisper tabanlı modellerin hiçbiri "atorvastatin" kelimesini doğru yazamadı. Yanlış yazılan bir ilaç adı nota yanlış ilaç olarak geçer.
Deneyin: Kendi muayenenizde üç ilaç adı, bir doz ve bir sayı söyleyin. Taslak notta hepsi doğru yazılmış mı?
02Ses ve kimlik bilgisi nereye gidiyor?
Bu sorunun cevabı sözleşmeden çok sistemin nasıl kurulduğunda yatıyor. Ses hangi ülkedeki sunucuda yazıya dökülüyor? Dil modeline hastanın adı ve TC'si gidiyor mu, yoksa önce siliniyor mu? Kayıtlar şifreli mi, şifreyi kim açabiliyor? Ayrıntısı aşağıdaki KVKK bölümünde.
Firmaya sorun: "Notu yazan model hastanın adını görüyor mu?" Cevap "evet, ama sözleşmemiz var" ise seçiminizi bunu bilerek yapın.
03Nottaki her satırın kaynağını görebiliyor musunuz?
Dil modelleri bazen konuşmada geçmeyen bir şeyi nota yazar. Buna "halüsinasyon" denir ve tıbbi notta olabilecek en tehlikeli hata budur. Bunu yakalamanın yolu, her satırın hangi cümleden çıktığını görmektir. Satırın altında hastanın kendi cümlesi duruyorsa, yanlışı hemen fark edersiniz. Durmuyorsa notun tamamını kayıtla karşılaştırmanız gerekir. O zaman da kazandığınız süre elinizden gider.
04Notu sizin formatınızda yazıyor mu?
Her hekimin not dili farklıdır. Kimi SOAP kullanır, kimi kısa maddeler yazar, kimi HBYS'deki alanların sırasına uyar. İyi bir asistan sizi kendi şablonuna uydurmaya çalışmaz, sizin formatınızı öğrenir. Asistan düzeltmelerinizden öğreniyorsa, birkaç hafta sonra daha az düzeltme yaparsınız.
05Muayene sırasında yardım ediyor mu?
Çoğu asistan muayene bittikten sonra devreye girer. Oysa en çok vakit kaybettiren şeylerden biri, hasta çıktıktan sonra akla gelen sorudur. Bazı asistanlar muayene sırasında da çalışır: anamnezde sıradaki soruyu hatırlatır ya da hastanın sorusunun cevabını hekimin kendi kılavuzundan bulur. Böyle bir özellik varsa, önerinin kaynağını sayfa numarasıyla gösterip göstermediğine bakın.
06Hasta eve gittikten sonra ne oluyor?
Muayene notla bitmiyor. İlaç başladı mı, yara kapandı mı, tehlike işareti çıktı mı? Hastaları tek tek arayıp bunları sormaya çoğu hekimin vakti yetmez. Bazı asistanlar muayene notundan bir takip planı çıkarır ve hekimin onayladığı mesajlarla hastayı takip eder. Burada şuna bakın: Tehlike işareti gelince sistem ne yapıyor, size nasıl haber veriyor?
07Çalışma şeklinize uyuyor mu?
Muayene odasında bilgisayar olmayabilir. Hekim bazen telefonla görüşür, bazen raporu sonradan okur. Asistan telefondan çalışıyor mu? Önceden kaydedilmiş bir görüşmeden not çıkarabiliyor mu? Röntgen, MR ya da tahlil raporunu nota ekleyebiliyor mu? Notu HBYS'ye nasıl aktaracağınızı da sorun. Doğrudan entegrasyon olmasa bile, HBYS alanlarına göre hazırlanmış bir not sizi yeniden yazmaktan kurtarır.
Özet tablo
| Kriter | Denerken sorulacak |
|---|---|
| Türkçe terimler | İlaç adı ve doz doğru mu? |
| Veri yolu | Model hastanın adını görüyor mu? |
| Kaynak | Her satırın kaynak cümlesi görünüyor mu? |
| Format | Benim not üslubumu öğreniyor mu? |
| Muayene sırası | Sıradaki soruyu hatırlatıyor mu? |
| Takip | Tehlike işaretinde ne yapıyor? |
| İş akışı | Telefon, ses kaydı ve raporla çalışıyor mu? |
Hasta verisi ve KVKK
Muayene kaydı sağlık verisidir ve KVKK'da özel nitelikli kişisel veri sayılır. Yapay zekâ asistanı kullanırken üç soru önemlidir: hastanın açık rızası alındı mı, ses ve metin nerede işleniyor, kimlik bilgisi hangi aşamada siliniyor.
Çoğu üründe gizlilik, firmanın verdiği sözlere ve imzaladığı sözleşmelere dayanır. Bu da geçerli bir uyum yoludur. Diğer yol, sistemi baştan buna göre kurmaktır: ses yurt dışındaki bir yapay zekâ servisine hiç gitmez, kimlik bilgisi modele ulaşmadan silinir.
DocBrain ikinci yolu seçti. Ses Türkiye'deki sunucumuzda yazıya dökülür ve hesabınıza özel anahtarla şifreli saklanır. Ad, soyad, TC ve telefon silinir, yaş aralığa çevrilir. Notu yazan modele yalnızca kimliksiz klinik metin gider. Ayrıntısı Gizlilik sayfasında.
Bu bölüm hukuki görüş değildir. Rıza metnini hekimlerle birlikte, hukuk görüşü alarak hazırlıyoruz.
DocBrain bu yedi soruya nasıl cevap veriyor?
DocBrain, hekimler için Türkçe çalışan bir yapay zekâ muayene asistanıdır. Muayeneyi dinler ve sıradaki anamnez sorusunu hatırlatır. Hastanın sorusunu sizin kılavuzunuzdan, birebir alıntı ve sayfa numarasıyla cevaplar. Muayene bitince notu istediğiniz formatta hazırlar; nottaki her satırın altında hastanın kendi cümlesi durur. Hasta eve gidince onu sizin onayladığınız mesajlarla WhatsApp ya da Telegram'dan takip eder. Tehlike işareti gelirse hastayı acile yönlendirir ve size haber verir.
- Tarayıcıda çalışır; telefonda, tablette ve bilgisayarda aynı hesapla açılır.
- Önceden kaydedilmiş görüşmeden ve rapor fotoğrafından not çıkarır; önerileri yüklediğiniz kılavuz PDF'lerinden getirir.
- HBYS'ye doğrudan entegrasyon yok; not HBYS alanlarına göre kopyalanır.
- Bugün en çok ortopedi ve kardiyolojide kullanılıyor; her branşta kendi kılavuzlarınızla çalışır.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ asistanı hekimin yerini alır mı?
Hayır. Asistan konuşmayı yazıya döker ve notu taslak olarak hazırlar. Tanı ve tedavi kararını hekim verir. Not da hekim onaylamadan kesinleşmez.
Dikteden ya da tıbbi sekreterden farkı ne?
Dikte, hekimin notu sonradan sesli anlatmasını gerektirir. Yapay zekâ asistanı muayenenin kendisini dinler; hekimin ayrıca anlatmasına gerek kalmaz. Tıbbi sekreterden farkı ise muayeneye üçüncü bir kişinin girmemesidir.
Hastadan izin almam gerekiyor mu?
Evet. Kayıttan önce hastanın açık rızası alınır.
Not ne kadar sürede hazır olur?
DocBrain notu muayene sırasında parça parça yazar; muayene bittiğinde taslak hazırdır.
Not yanlışsa ne olur?
Her satırın altında transkriptteki kaynak cümle durur. Yanlış satırın nereden geldiğini görür, düzeltirsiniz. DocBrain düzeltmelerinizden tercihlerinizi öğrenir.
DocBrain ücretli mi?
İlk ay ücretsiz. Kendi muayenelerinizde deneyin, devam edip etmemeye ay sonunda karar verin.
Yedi soruyu kendi muayenenizde sorun.
DocBrain'i bir ay boyunca ücretsiz kullanın.
Ücretsiz deneyin